natphotojournal May 2011

चैत्र महिन्यात उन्हाळा मी म्हणु लागतो. सह्याद्रीचा माथा तापु लागतो. पावसाळ्यात धबाबणारे ओढे इवलेसे झरे होतात. कातळात कुठे नैसर्गिक कुंडे पाण्याने भरलेली दिसतात. त्यात गळालेली पान, काड़्याकुड़्या, मेलेले पतंग असे बरेच काही आढळते. रानातली स्थायी पाखर उन्हाळ्यात पाण्याभोवती जमा होतात. एखाद़्या पाझराच्या वहात्या पाण्यात आळीपाळीने आपली अंघोळ व तहान भागवतात. डबक्यातल्या पाण्यापेक्षा हे पक्षी, या वहात्या पाण्याला पसंती देतात. भुत्या, मोनार्क मात्र डबक्यात डुबकी मारण्यास पसंत करतात. लहान पाझरात त्यांना डुबकी मारता येत नाही. कस्तुर मात्र पाण्याच्या अवती भोवती किडे पकडण्यात रमलेला दिसतो. रानातले पाणी व उकाडा याचा अंदाज घेत हिवाळ्यात सह्याद्रीत रमलेले बरेच पक्षी उत्तरेस हिमालयाकडे कुच करतात. तर स्थानिक रानपक्षी रानातल्या पाण्यावर उन्हाळा काढतात. जसजसे झरे वाळत जातात तसा त्यांचा मुक्काम बदलत जातो.

The large waterfalls and streams in monsoon turn into small streamlets in winter. In summer these streamlet get converted in to small stagnant water holes with few drizzles. Often it is seen that the forest birds are interested in this flowing water. It is more cooler and cleaner than the large open stagnant waterholes. Small birds like crimson backed sunbirds look for thin layers of water films which pass over the rocks. The others like green leaf warblers and brown cheeked fulvettas are bold enough to take bath in the small water puddles (about ½ inch deep). Likes of black napped monarch, Paradise flycatcher etc however never indulge in standing in the puddle. These birds directly take deep in the large water puddles by diving from nearby branch and return back to the bush. Often these birds are seen bathing for the purpose of cooling themselves from the heat. These small water holes and driplets are extremely important for many forest birds.

हा एक लहान चिमणीच्या आकाराचा लहान पक्षी आहे. याचा आकार अंदाजे १०-११ से.मी. असतो. वट्वट्या जातीत बरेच विविध प्रकारचे पक्षी आढळतात. या उपजातींमध्ये फार कमी फरक असतात. त्यामुळे नवख्याला वट्वट्या एवढे कळते, मात्र नक्की कोणता वट्वट्या हे सांगता येत नाही. आपल्याकडे हिवाळ्यात हमखास आढळणारा हिरवट वट्वट्या. हिरवट वट्वट्या उन्हाळ्यात हिमालयात ३००० मीटर उंच प्रदेशात, रहातो. उन्हाळ्यात त्याचा विणीचा हंगाम असतो. हिवाळ्यात मात्र तो हिमालयातुन दक्षिणेस स्थलांतर करतो. हिवाळ्यात तो मध्य व दक्षिण भारतातील सर्व जंगलांमध्ये आढळतो.

This is a small sized bird, called as warblers. There are many species of warblers. The differences between the species is minor or hidden. This often causes confusion in the mind of bird watcher. The details are important to identify the warblers. Sulphur bellied warbler, green leaf warbler, and many more. Most of the warblers which are seen in forest are long distance migrants. Often seen in a group, these birds come to waterhole in a group mainly for cooling themselves. Same individuals are seen repeatedly coming to water puddles for bath. ( the call by Stuart Fisher - Xento-Canto.org )

रानात तो एकटा किंवा गटागटाने फिरताना दिसतो. त्याच्या पाठीवर हिरवट करडा रंग असतो. पंखांवर पांढरट लहान रेघ असते. डोळ्यावर पिवळट भुवई समान खुण असते. पाणवठयावर हे पक्षी गटागटाने अंघोळ करणयास येतात. उन पडताच उकाड्यावर मात करण्यासाठी त्यांची चाललेली धावपळ पहाण्यासारखी असते.

The greenish leaf warbler is common warbler seen in well wooded areas in Central and South India in winter. It is a migratory bird. It size is about 11 cm. These birds breed in Central asia and Himalayas in North India. It has a single bar on its wings. It is greenish above with whitish yellow supercilium. These birds are seen in small group. Around the waterholes in undergrowth of evergreen forest.

निळा चीरक हा पक्षी क्वचितच सह्याद्रीत दिसतो. निळा चीरक उन्हाळ्यात हिमालयात ३००० मीटर उंच प्रदेशात, रहातो. उन्हाळ्यात त्याचा विणीचा हंगाम असतो. हिवाळ्यात हा पक्षी थेट श्रीलंका गाठतो. काही पक्षी केरळ मध्ये विसावतात. हिवाळा संपला कि हे पक्षी मजल दरमजल करत पुन्हा हिमालय गाठतात. त्यांच्या या दुरच्या प्रवासात ते सह्याद्रीत थांबतात. या अशा प्रकारास पॅसेज मायग्रंट म्हणतात. नर पक्षी अत्यंत रंगीत असतो. प्रवासात तो मादी बरोबरच असेल असे नाही. नर हा पाठीकडे निळा व पोटाकडे तांबुस असतो. डोळ्यावर सफेद भुवई समान खुण असते. मादी मात्र फिकट हिरवट तपकिरि असते. छातीकडे झालर असते.

Indian Blue robin is seen in western ghats, during its passage while on the migration from Himalayas to Srilanka/South Indian evergreen forests or vice versa. The female Indian blue robin is olive brown above and buff below with a light eye-ring. The breast and flanks of female are buffy as shown in the image. The adult male has blue upperparts, white supercilium and rufous underparts. This small blue throat sized bird is seen in dense evergreen forest undergrowth of south western ghats and Srilanka in winter. These birds migrate back to Himalayas in April. This is an insectivorous bird. It skulks in undergrowth and hops on the ground. ( call by Sander Bot - Xento-Canto.org)

सदाहरित जंगलात आढळणारा हा पक्षी जंगलाच्या पानगळीत किडे शोधुन खाण्यात गर्क असतो. महाराष्ट्रातील सदाहरित जंगलात हा पक्षी हिमालय ते श्रीलंका या प्रवासात थांबतो, का तो हिमालयातुन येउन इथेच सह्याद्रीत रमतो, हा एक चांगला अभ्यासाचा विषय आहे. तसेच श्रीलंकेत आपल्या कडील जंगलापेक्षा नक्की काय या पक्ष्याला आकर्षित करते, हे एक गुढ आहे.

During the migration often the male and female are not seen together indicating different migration pattern amongs themselves. A detailed study about their migration status in North western ghats (passage migrants or winter migrants) needs to be done.

पुणे शहर भौगोलिक द्रुष्ट्या महत्वाच्या ठिकाणी वसले आहे. जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात डोंगराळ भागात पाणगळीची वने आहेत. कोकणाकडे उतरणाऱ्या वाटांवर तुरळक सदाहरित जंगले आहेत. जिल्ह्याच्या पुर्वेस ओसाड वाळवंटी प्रदेश आहे. या भागात तुरळक गवताळ माळराने आहेत. या व्यतिरिक्त शहरात व इतरत्र पाणथळ जागा आहेत. या विविध अधिवासांमध्ये रहाणारे स्थानिक व बहुधा हिवाळ्यात येणारे स्थलांतर करणारे पाहुणे पक्षी असा सर्व थाट पाहुन आपल्या जिल्ह्याची जैविक विविधता समजुन घेता येउ शकते. माळराने, सदाहरित जंगले, पाणगळीची वने व पाणथळ जागा हे सर्व अधिवास समान महत्वाचे असतात हे जाणुन घेणे महत्वाचे आहे.

Pune is located at the junction of various habitats. On the west, the district has patches of semideciduous forests in hills around western ghats on deccan platue. It also has some remains (patches) of evergreen forest along the main ridge of western ghat. On the south and eastern sides of city the dry rocky hills and arid grasslands habitat exists. The main rivers and shallow waterbodies around Pune offer excellent habitat for the winter migrant waterbirds. On all the sides, the city, it is expanding at very rapid rate, posing threat to these habitats.

भर उन्हाळ्यात सुद्धा माथ्यावरच्या सदाहरित रानात गारवा होता. रानातील सर्व झाडे चैत्रपालवी ची नुतन हिरवी शाल पांघरुन डोलत होती. त्यात पोपटी, हिरवा, गर्द हिरवा, अधुन मधुन पिवळ्या तांबुस रंगाच्या अनेक छटा होत्या. उन्हामुळे बहुतेक सर्वच पाण्याचे झरे वाळले होते. उन्हातली कारवी वाळुन पिवळी झाली होती. तर सावलीत मात्र कारवी छान हिरवीच होती. उन्हामुळे वाळ्क्या ताठर कारवीचा दर्प पसरला होता. संध्याकाळ होताच पश्चिमेला क्षितिजावर सुर्याचा ढग व धुरकट वातावरणावर रंगसोहळा पार पडला. अल्याड पल्याड च्या सुळक्यांनी त्यात आपली रुद्र प्रतिमा दाखवली.

The sky theater at Harishchandragad showed a spectacular star show on the day of new moon.

काळ्भैरवाचा सुळका कोकणकड्याच्या दक्षिण टोकावरुन दिसतो. कड्याच्या या भागात माथ्यावर कड्याकडे झुकणारा उतार असल्याने, फक्त कोरड्या हवामानातच जाता येते. या छायाचित्रात माळशेज घाटावरचे पठार, माळशेज डोंगर रांग, भैरवगड, दुर मागे घाटघर रांग, व तळ कोकणातला शेतजमिनींवरचा भाजवळीचा धुराळा दिसत आहे. सुळक्याच्या डोंगराच्या खांद्यावर लहानसे सदाहरित रान आहे. भर उन्हाळ्यात सुद्धा माथ्यावरच्या सदाहरित रानात गारवा होता. रानातील सर्व झाडे चैत्रपालवी ची नुतन हिरवी शाल पांघरुन डोलत होती. त्यात पोपटी, हिरवा, गर्द हिरवा, अधुन मधुन पिवळ्या तांबुस रंगाच्या अनेक छटा होत्या. उन्हामुळे बहुतेक सर्वच पाण्याचे झरे वाळले होते. उन्हातली कारवी वाळुन पिवळी झाली होती. तर सावलीत मात्र कारवी छान हिरवीच होती. उन्हामुळे वाळ्क्या ताठर कारवीचा दर्प पसरला होता.

This image of kaalbhairav pinnacle is taken from southern edge of konkan kada. This region of konkan kada can be reached only in the dry season due to inclination of the top platue over the cliff. The malshej ghat, bhairavgad and range beyond can be seen here. Most of the small patches of evergreen forest have lasted in Maharashtra due to almost impossible reach for a common man to these isolated pinnacles and hills around.

आकाशाचा मंच ताऱ्यांच्या रोषणाईने सजलेला पहायचा असेल तर शहरापासुन दुर जावे लागते. प्रकाशाचे प्रदुषण नसलेल्या एखाद्या भागात. अमावस्येच्या रात्री तर यात मजा औरच असते. संध्याकाळ होताच पश्चिमेला क्षितिजावर सुर्याचा ढग व धुरकट वातावरणावर रंगसोहळा पार पडला. अल्याड पल्याड च्या सुळक्यांनी त्यात आपली रुद्र प्रतिमा दाखवली. बघता बघता अंधार दाटुन आला, आकाश असंख्य ताऱ्यांनी उजळुन निघाले. नेहेमी प्रमाणे सर्व ताऱ्यांनी ध्रुव ताऱ्याभोवती पिंगा घालण्यास सुरुवात केली. संध्याकाळी नियोजनाप्रमाणे सेट केलेल्या कॅमेऱ्याने, उत्तर व पश्चिमेला सामावुन घेणारे तिनी सांजेपासुन रात्री पर्यंत चे चित्र टिपले. आकाशात फक्त तारे नव्हे तर बऱ्याच इतर गोष्टी दिसत होत्या. कड्याच्या कडुन दुर कोण्या पक्ष्याचा किंचाळ्ण्याचा आवाज येत होता. अधुनमधुन पाकोळ्या हवा कापत दचकवत होत्या. आकाशात मुंबई कडे झेपावणाऱ्या विमानांचा ट्रॅफिक जॅम लागला होता. एका मागे एक रांग लावुन उतरणारी विमाने आकाशाला जिवंत करत होती. आळे फाट्यावर आकाशात सुद्धा आळे फाटा आहे हे कळाले. या ठिकाणी नंबर न लागलेली विमाने दक्षिणेला वळतात व एक फेरा मारुन पुन्हा रांगेत येतात असे आढळुन आले. (पृथ्वी फिरताना त्याचा अंश ध्रुव ताऱ्यातुन जात असल्याने, इतर तारे ध्रुव ताऱ्याच्या भोवती पिंगा घालत आहे असा आभास होतो. वास्त्तवात मात्र तारे स्थिर आहेत.)

The sky theater at Harishchandragad showed a spectacular star show on the day of new moon. The haze on the western horizon was lightened by the setting sky for long time. The haze is mainly due to fires lit in agricultural fields by farmers in konkan platue. This tradition of burning the unwanted plants in field in summer is extremely polluting to the atmosphere and an alternative less polluting system to achieve the cleaning of fields needs to be found. The stars circles around the north star as usual. The pinnacles of Nhapta and kaladgad are lit due to backlight of the civilisation beyond. The composition and camera settings were finalized at sunset time with coverage of both north and west directions. (thanks to the compass by Sam) After sunset the light played its drama with haze for about an hour, before it got really pitch dark. The image was made starting with faded haze light till the appearance of stars on backdrop of west sky (about 1.5 hours duration). After about an hour after sunset, there was pitch darkness at the cliff with occasional wind cutting noise of martins. Strange creepy crickets and other insects gathered around us. Occasional bird cry from the valley below made us raise our ears. Along with hundreds of stars, many satellites and aeroplanes could be seen in the sky. One of the aeroplanes which we saw, one almost projected its lights towards us, making us wonder what is coming for us from the sky. After having good experience we returned back to the caves for dinner.

कोकणकड्यावरुन हिवाळ्यात व उन्हाळ्यात स्पष्ट नजारा दिसतो. कड्याच्या बाजुने असलेली पायवाट या कोरड्या दिवसात सहज पायाखाली घालता येते. कड्याच्या दक्षिण भागातुन घेतलेले हे चित्र, समोर कोकणकडा, त्याबाजुला कोंबडा, नाप्ता व कलाडगड चे सुळके दिसत आहेत. खोल दरीतुन तब्बल ५०-६० अंशात असलेली नळीच्या वाटेची उभी चढण (२००० फीट) दिसत आहे. पावसाळ्यात या नळीतुन पाणी वहाते, तर उन्हाळ्यात व हिवाळ्यात येथुन धाडशी व जिद्दी गिर्यारोहक वर चढतात. सह्याद्रीतल्या अवघड समजलेल्या जाणाऱ्या ट्रेक पैकी हा एक.

From Konkan kada one gets clear view of Konkan platue in winter and summer. Also the complete trail (about 1 km) along the konkan kada edge is possible only in winter and summer. The image is made from the southern edge of konkankada. As can be seen in image, the most difficult route to climb Konkan kada/Harishchandragad via a route along the grrove (water flow passage) can be seen. This trek is one of the toughest endurance treks in Sahyadris. One has to climb almost 2000 feet along a narrow tube with gradient of about 50 degree, at a stretch. (about 10 hours)

..

..